KONFOR ALANINDA İNSAN BÜYÜMEZ, TOPLUMLAR ÇÜRÜR!

Büyük insanlar rahat zamanların değil, büyük mücadelelerin eseridir.

Rafet ULUTÜRK – Araştırmacı Yazar

Bir insanın başına gelebilecek en büyük felaket, fakirleşmesi değildir. Mücadele etme iradesini kaybetmesidir.

Bir toplumun başına gelebilecek en büyük felaket de ekonomik krizler, siyasi çalkantılar veya dış tehditler değildir. O toplumun insanlarının artık hiçbir şey için bedel ödemek istememesidir.

Çünkü insanı büyüten yalnızca sahip oldukları değil, ulaşmak için mücadele ettikleridir.

Tarihe baktığımızda büyük düşünürlerin, büyük devlet adamlarının, büyük sanatçıların ve büyük medeniyetlerin çoğunun rahatlık içerisinde doğmadığını görürüz.

Onları yetiştiren şey mücadeledir.

Yokluktur.

İtirazdır.

Arayıştır.

Bazen haksızlığa karşı yükselen bir ses, bazen karanlığın ortasında yakılan küçük bir mumdur.

İnsan mücadeleyi bıraktığı gün yaşlanmaz; içten içe çürümeye başlar.

Bu gerçek yalnızca bireyler için değil, aileler, kurumlar, milletler ve devletler için de geçerlidir.

1. Konfor Alanı: İnsanın Kendi Elleriyle İnşa Ettiği Görünmez Hapishane

Konfor alanı ilk bakışta güzel görünür.

Düzenli bir geliriniz vardır. Eviniz, arabanız, alışkanlıklarınız, çevreniz ve günlük hayatınız bellidir.

Kimse sizi rahatsız etmez.

Kimse düşüncelerinizi sorgulamaz.

Kimse sizden daha fazlasını istemez.

Siz de kimseden bir şey istemezsiniz.

İşte tehlike tam burada başlar.

Çünkü insan, kendisini zorlayan hiçbir şey kalmadığında gelişme ihtiyacını da kaybedebilir.

Her gün aynı insanlarla konuşur, aynı düşünceleri tekrarlar, aynı yanlışları savunur ve zamanla kendi küçük dünyasını bütün dünya zannetmeye başlar.

Bir süre sonra yeni fikirlere kapısını kapatır.

Eleştiriden rahatsız olur.

Kendisinden farklı düşünenleri düşman kabul eder.

Ve en kötüsü, artık öğrenmeye ihtiyacı olmadığına inanır.

Oysa insanın gerçek çöküşü bilmediği zaman değil, bildiklerinin yeterli olduğuna inandığı zaman başlar.

Konforun kendisi düşman değildir. İnsan elbette huzurlu, güvenli ve insanca bir hayat yaşamalıdır. Tehlikeli olan, huzuru hareketsizlikle, güvenliği korkaklıkla ve rahatlığı amaçsızlıkla karıştırmaktır.

Çünkü dinlenmek başka, hayattan çekilmek başkadır.

2. Çocuklarınıza Para Değil, Amaç Bırakın!

Bugün ailelerin yaptığı en büyük hatalardan biri, çocuklarını hayatın bütün zorluklarından korumaya çalışmalarıdır.

Anne baba çalışıyor.

Biriktiriyor.

Ev alıyor.

Araba alıyor.

Arsa alıyor.

Çocuğuna bir ömür yetecek maddi imkân bırakmak istiyor.

Elbette bir anne babanın çocuğuna iyi bir gelecek hazırlaması değerlidir.

Fakat burada çok önemli bir soruyu sormamız gerekiyor:

Çocuğunuza yaşayacağı bir hayat mı bırakıyorsunuz, yoksa uğrunda yaşayacağı bir amaç mı?

Bir çocuğa on ev bırakabilirsiniz. Ama çalışmanın değerini öğretmemişseniz o evleri koruyamayabilir.

Bir çocuğa milyonlar bırakabilirsiniz. Ama sorumluluk duygusu kazandırmamışsanız o serveti tüketebilir.

Bir çocuğa en iyi okullarda eğitim verebilirsiniz. Ama merak etmeyi, sorgulamayı, üretmeyi öğretmemişseniz elindeki diplomalar ona gerçek bir yön veremeyebilir.

Çünkü miras yalnızca mal değildir.

Asıl miras karakterdir.

Asıl miras ahlaktır.

Asıl miras bir insanın kendi ayakları üzerinde durabilme kabiliyetidir.

Bir babanın çocuğuna söyleyebileceği en değerli sözlerden biri şudur:

“Evladım, sana bir hayat kurabilmen için imkân bırakmaya çalışıyorum. Ama sana hazır bir hayat veremem. Kendi yolunu bulacak, kendi emeğinle yükselecek ve bu dünyaya senden sonra da kalacak bir iyilik bırakacaksın.”

Bugün çocuklarımızı başarısızlıktan o kadar çok koruyoruz ki başarısızlıkla nasıl başa çıkacaklarını öğrenmelerine fırsat vermiyoruz.

Oysa çocuk düşebilir.

Yanılabilir.

Kaybedebilir.

Yeniden başlayabilir.

Önemli olan onu bilinçsizce acıya sürüklemek değil, karşılaştığı güçlükleri aşabilecek iradeyi kazandırmaktır.

Çocuklarınıza yalnızca rahat yaşayacakları bir dünya değil, gerektiğinde dünyayı değiştirebilecekleri bir karakter bırakın.

3. Zor Zamanlarda Adam Yetişir, Rahat Zamanlarda Karakter Sınanır

Tarih bize çok önemli bir gerçeği öğretir:

Büyük şahsiyetler çoğu zaman büyük kırılmaların içerisinden çıkar.

Savaşlar, göçler, yoksulluklar, siyasi baskılar ve toplumsal krizler insanı zorlar.

Fakat bu zorluklar karşısında bazı insanlar teslim olurken bazıları mücadele etmeyi seçer.

İşte liderlik burada doğar.

Bir insanın gerçek karakterini her şey yolundayken anlamak kolay değildir.

Asıl karakter, çıkarlarıyla ilkeleri karşı karşıya geldiğinde ortaya çıkar.

Makamını mı koruyacak, doğrunun yanında mı duracak?

Rahatını mı seçecek, sorumluluk mu üstlenecek?

Kalabalığın alkışını mı arayacak, vicdanının sesini mi dinleyecek?

İnsan bu sorulara verdiği cevaplarla büyür.

Ancak burada önemli bir ayrımı da unutmamalıyız: Her acı insanı olgunlaştırmaz. Her yoksulluk erdem üretmez. Her zor dönemden güçlü insanlar çıkmaz.

Zorluğu değerli kılan, ondan çıkarılan ders ve o dersin bir amaca dönüştürülmesidir.

Çünkü aynı fırtına bir ağacı kökünden sökerken başka bir ağacın köklerini daha derine salmasına neden olabilir.

Farkı yaratan yalnızca fırtına değil, köklerin gücüdür.

4. Necip Fazıl ve Nâzım Hikmet: Birbirine Karşı Duran Ama Düşünce Dünyasını Büyüten İki İsim

Türk düşünce ve edebiyat tarihine baktığımızda önemli bir gerçekle karşılaşırız.

Aynı dönemin iki büyük şairi:

Necip Fazıl Kısakürek ve Nâzım Hikmet.

İki farklı dünya görüşü.

İki farklı siyasi ve fikrî istikamet.

İki farklı mücadele anlayışı.

Biri inanç, metafizik, ahlak ve medeniyet meselelerini kendi düşünce dünyasının merkezine yerleştirdi.

Diğeri emek, eşitlik, özgürlük ve toplumsal adalet meselelerini şiirinin ve mücadelesinin önemli unsurları hâline getirdi.

İkisi de kendi çağının meselelerine kayıtsız kalmadı.

Yazdılar.

Tartıştılar.

İtiraz ettiler.

Bedel ödediler.

Burada önemli olan onların aynı düşüncede olması değildi. Zaten değillerdi.

Önemli olan, düşüncenin toplum hayatında ciddi bir karşılığının bulunmasıydı.

Onların fikirleri arasında derin ayrılıklar vardı. Bu ayrılıklar her zaman yapıcı bir tartışma ortamı da doğurmadı. Ancak farklı düşünce geleneklerinin varlığı, Türk entelektüel hayatında güçlü eserlerin, soruların ve tartışmaların ortaya çıkmasına katkıda bulundu.

Bugün kendimize şu soruyu sormalıyız:

Biz neden farklı düşünen insanlarla tartışmak yerine onları susturmaya çalışıyoruz?

Neden eleştiriye tahammül edemiyoruz?

Neden fikre fikirle cevap vermek yerine kişiyi hedef alıyoruz?

Neden kendimizden farklı düşünen bir insanın da bize bir şey öğretebileceğini kabul etmiyoruz?

Bir toplumda herkes aynı şeyi düşünüyorsa orada mutlaka büyük bir sorun vardır.

Çünkü düşünce farklılıkla gelişir.

Bilim soruyla ilerler.

Felsefe itirazla derinleşir.

Edebiyat insanın iç çatışmalarından beslenir.

Medeniyet ise farklı fikirlerin hukuk, saygı ve özgürlük içerisinde karşılaşabilmesiyle güçlenir.

Bir toplumun ihtiyacı, birbirini alkışlayan bin kişi değil; birbirini düşünmeye zorlayan özgür akıllardır.

5. Mücadele Olmayan Yerde Fikir Değil, Tekrar Üretilir

Bugün birçok kurumun, derneğin, siyasi hareketin ve düşünce çevresinin en büyük sorunu budur.

Herkes birbirini tanıyor.

Herkes birbirini övüyor.

Herkes aynı toplantılara katılıyor.

Aynı konuşmalar yapılıyor.

Aynı fotoğraflar çekiliyor.

Aynı cümleler tekrar ediliyor.

Ama ortada yeni bir fikir yok.

Yeni bir eser yok.

Yeni bir insan yetişmiyor.

Yeni bir çözüm ortaya konulmuyor.

O zaman sormak gerekiyor:

Bu kadar toplantı niçin yapılıyor?

Bu kadar kurum niçin kuruluyor?

Bu kadar insan niçin bir araya geliyor?

Eğer bütün bunların sonunda toplumun hayatında hiçbir değişiklik olmuyorsa ortada faaliyet vardır ama üretim yoktur.

Kalabalık vardır ama hareket yoktur.

Unvan vardır ama sorumluluk yoktur.

İşte kurumların konfor alanı budur.

Bir kurum kendisini eleştiren insanları uzaklaştırmaya başladığında geleceğini de uzaklaştırmaya başlar.

Çünkü kurumları geliştiren yalnızca sadakat değil, liyakat ve eleştiridir.

Gerçek lider, kendisine sürekli hak veren insanlardan değil, gerektiğinde kendisine yanlış yaptığını söyleyebilen insanlardan da güç alır.

Liderin büyüklüğü etrafında kaç kişinin alkışladığıyla değil, kendisinden daha güçlü kaç insan yetiştirdiğiyle ölçülmelidir.

6. Milletlerin de Konfor Alanı Vardır

Bir insanın konfor alanı olduğu gibi bir milletin de konfor alanı vardır.

Milletler bazen geçmişteki büyük başarılarına sığınır.

Atalarının zaferlerini anlatır.

Eski medeniyetleriyle övünür.

Büyük devlet adamlarını hatırlar.

Fakat bugünün sorunlarını çözmek ve yarının dünyasını kurmak için yeterince çalışmaz.

Geçmişi anlatmak kolaydır.

Geleceği inşa etmek zordur.

Tarihle övünmek kolaydır.

Tarihe yeni bir eser bırakmak zordur.

Büyük bir medeniyetin torunu olmak değerlidir. Fakat büyük bir medeniyetin devamını kurmak sorumluluk gerektirir.

Bugün Türk dünyasına baktığımızda kendimize şu soruları sormalıyız:

Biz yeni bilim insanları yetiştirebiliyor muyuz?

Yeni düşünce ekolleri oluşturabiliyor muyuz?

Gençlerimize yalnızca tarihî kahramanları mı anlatıyoruz, yoksa onların kendi çağlarının kahramanları olabilmelerine de imkân sağlıyor muyuz?

Dünyanın teknolojisini yalnızca tüketiyor muyuz, yoksa onu geliştirenler arasında da yer alıyor muyuz?

Bir milletin geleceği yalnızca nüfusuyla, toprağıyla veya ekonomik büyüklüğüyle ölçülemez.

O milletin yetiştirdiği insan kalitesi de belirleyicidir.

Çünkü medeniyet, geçmişten kalan mirası korumakla birlikte geleceğe yeni değerler katabilme kabiliyetidir.

7. Göçün Öğrettiği Ders: İnsan Bazen Her Şeyini Kaybeder, Ama Yeniden Başlar

Biz Bulgaristan Türkleri bu gerçeği çok iyi biliriz.

Özellikle 1989 yılında yaşanan büyük göçü düşünelim.

İnsanlar doğdukları toprakları terk etmek zorunda kaldılar.

Evlerini geride bıraktılar.

Bahçelerini bıraktılar.

Komşularını bıraktılar.

Mezarlarını, hatıralarını, çocukluklarını geride bıraktılar.

Birçoğu Türkiye’ye geldiğinde elinde birkaç bavuldan başka bir şey yoktu.

Ama yanlarında çok önemli bir servet getirdiler.

Çalışma disiplini.

Dayanma gücü.

Aile dayanışması.

Yeniden başlama cesareti.

Kadınlar çalıştı.

Erkekler çalıştı.

Gençler okudu.

Aileler yeniden ev kurdu.

İnsanlar bazen aynı gün içerisinde hem geçim mücadelesi verdi hem de gelecek kurmaya çalıştı.

Elbette bu büyük göçün acılarını romantikleştiremeyiz. Yaşanan haksızlıklar, koparılan aile bağları ve kaybedilen hayatlar hiçbir başarı hikâyesiyle silinemez.

Fakat bütün bu acıların içerisinde insan iradesinin ne kadar güçlü olabildiğini gördük.

Şimdi ikinci ve üçüncü kuşaklara bakarak önemli bir soru sormalıyız:

Biz çocuklarımıza kazandığımız imkânları bıraktık. Peki o imkânları kazanmamızı sağlayan mücadele ruhunu da bırakabildik mi?

Çünkü birinci kuşak yokluktan çıkmaya çalışırken sonraki kuşaklar bazen rahatlığın içerisinde yönünü kaybedebilir.

Dünün mücadelesi ekmek içindi.

Bugünün mücadelesi kimlik, bilgi, karakter ve anlam için olmalıdır.

8. En Büyük Tehlike: Amaçsız Bir Gençlik Yetiştirmek

Bugün gençlerin önüne sürekli aynı hedefler konuluyor.

İyi bir okul kazan.

İyi bir iş bul.

Çok para kazan.

Ev al.

Araba al.

Rahat yaşa.

Peki sonra?

Hayat yalnızca bunlardan mı ibaret?

İnsanın bir millete, bir topluma, bir medeniyete, insanlığa karşı sorumluluğu yok mudur?

Bir genç yalnızca kendi hayatını kurtarmayı düşünüyorsa ona eksik bir gelecek tasavvuru sunmuşuz demektir.

Elbette gençlerin ekonomik güvenceye sahip olması gerekir. Hiç kimse yoksulluğa mahkûm edilmemelidir.

Fakat ekonomik güvence hayatın tamamı değil, anlamlı bir hayat kurabilmenin araçlarından biridir.

Gençlerimize büyük sorular sormalıyız.

Sen hangi sorunu çözmek istiyorsun?

Hangi haksızlığa karşı duracaksın?

Hangi bilimsel keşfin peşinden gideceksin?

Hangi eseri ortaya koyacaksın?

Senden sonra insanlar seni hangi iyiliğinle hatırlayacak?

Bir gencin hayatında cevap aradığı büyük bir soru varsa onun önünde büyük bir yol da vardır.

Amaçsız bir gençlik yalnızca zamanını tüketmez; bir milletin gelecekteki imkânlarını da tüketir.

9. Gerçek Mücadele Kavga Etmek Değil, Bir Değer Üretmektir

Burada önemli bir yanlış anlamayı da ortadan kaldırmalıyız.

Mücadele dediğimiz şey sürekli kavga etmek değildir.

Herkese karşı çıkmak değildir.

Sürekli öfkelenmek değildir.

Mücadele, bir amaç uğrunda sabırla çalışabilmektir.

Bir öğretmenin öğrencisini yetiştirmesi mücadeledir.

Bir bilim insanının yıllarca bir problemin çözümünü araması mücadeledir.

Bir annenin çocuğuna dürüstlüğü öğretmesi mücadeledir.

Bir yazarın toplumun görmezden geldiği gerçekleri cesaretle yazması mücadeledir.

Bir sivil toplum kuruluşunun yıllardır çözülemeyen bir soruna somut çözüm üretmesi mücadeledir.

Bir gencin başarısızlıktan sonra yeniden ayağa kalkması mücadeledir.

Asıl mesele karşısında bir düşman bulmak değil, önünde bir hedef bulmaktır.

Çünkü insan düşmanlıkla da hareket edebilir ama kalıcı medeniyetler yalnızca düşmanlık üzerine kurulamaz.

Kalıcı eserler bilgiyle, emekle, ahlakla ve sorumlulukla ortaya çıkar.

10. Toplumları Çürüten Şey Yoksulluk Değil, Vazgeçmişliktir

Bir toplumun ekonomik sorunları olabilir.

İşsizlik olabilir.

Siyasi krizler olabilir.

Adaletsizlikler yaşanabilir.

Fakat bütün bunlardan daha tehlikeli bir durum vardır:

İnsanların artık hiçbir şeyin değişmeyeceğine inanması.

“Böyle gelmiş, böyle gider.”

“Ben ne yapabilirim?”

“Bana dokunmayan yılan bin yaşasın.”

“Düzeni değiştiremeyiz.”

İşte bu cümleler yaygınlaştığında toplum kendi geleceğinden vazgeçmeye başlar.

Çünkü toplumsal çürüme yalnızca kurumların bozulması değildir.

Vicdanın susmasıdır.

İtirazın kaybolmasıdır.

Haksızlığın normalleşmesidir.

İnsanların doğruları bildikleri hâlde konuşmaktan vazgeçmesidir.

Bir toplumda herkes yalnızca kendi rahatını düşünmeye başlamışsa ortak gelecek zayıflar.

Böyle bir yerde en büyük mesele kimin ne kadar zengin olduğu değil, kimin ne kadar sorumluluk üstlenmeye hazır olduğudur.

11. Yeni Bir İnsan Yetiştirme Seferberliği Başlatmalıyız

Artık yalnızca sorunları konuşmak yeterli değildir.

Yeni bir insan yetiştirme anlayışına ihtiyacımız var.

Ezberleyen değil, sorgulayan.

Taklit eden değil, üreten.

Emir bekleyen değil, sorumluluk alan.

Eleştiriden korkan değil, eleştiriden öğrenen.

Makam arayan değil, eser bırakan.

Yalnızca kendisini düşünen değil, toplumuna katkı sağlayan.

Bunun için aileler, okullar, üniversiteler, dernekler ve düşünce kuruluşları yeni bir sorumluluk üstlenmelidir.

Gençlere yalnızca konferans vermek yetmez. Onlara gerçek projeler emanet etmeliyiz.

Yalnızca başarı hikâyeleri anlatmak yetmez. Onlara başarısızlıktan nasıl ders çıkarılacağını da öğretmeliyiz.

Yalnızca büyük insanları anmak yetmez. Yeni büyük insanların yetişebileceği özgür ortamları oluşturmalıyız.

Düşünce kulüpleri kurulmalı.

Okuma ve tartışma çevreleri oluşturulmalı.

Gençler araştırma yapmaya, yazmaya, konuşmaya, eleştirmeye ve üretmeye teşvik edilmeli.

Her kurum kendisine şu soruyu sormalı:

“Son beş yılda kaç toplantı yaptık?” değil, “Son beş yılda kaç insan yetiştirdik?”

İşte gerçek başarı ölçüsü budur.

12. Bir Gün Torunlarımız Bize Ne Soracak?

Bir gün hepimiz yaşlanacağız.

Makamlarımız geride kalacak.

Servetlerimiz el değiştirecek.

Bugün çok önemli sandığımız tartışmalar unutulacak.

Fotoğraflar sararacak.

İsimlerimiz belki birkaç satırda kalacak.

Ama bir gün torunlarımız bize soracak:

“Dede, sen yaşadığın dönemde ne yaptın?”

“Bir haksızlık gördüğünde ne yaptın?”

“Bir yanlışla karşılaştığında sustun mu?”

“Bir gencin yetişmesine katkın oldu mu?”

“Toplumun için hangi eseri bıraktın?”

İşte o gün vereceğimiz cevap, bugün nasıl yaşadığımıza bağlı olacak.

Torunlarımıza yalnızca tapular, banka hesapları ve miras dosyaları bırakmayalım.

Bir düşünce bırakalım.

Bir ideal bırakalım.

Bir mücadele ahlakı bırakalım.

Bir kitap bırakalım.

Bir okul, bir kütüphane, bir kültür merkezi bırakalım.

Hepsinden önemlisi, iyi yetişmiş insanlar bırakalım.

Çünkü para tükenebilir.

Binalar yıkılabilir.

Makamlar kaybedilebilir.

Ama iyi yetişmiş bir insanın başka insanlara kazandırdığı değer nesiller boyunca yaşayabilir.

SON SÖZ: RAHAT YAŞAMAK İÇİN DEĞİL, ANLAMLI YAŞAMAK İÇİN MÜCADELE EDİN!

Bugün kendimize cesaretle sormamız gereken soru şudur:

Biz gerçekten yaşıyor muyuz, yoksa yalnızca alışkanlıklarımızı mı sürdürüyoruz?

Her sabah yeni bir şey öğrenmek için mi uyanıyoruz, yoksa bir önceki günün tekrarını mı yaşıyoruz?

Hayatımızda uğrunda emek verdiğimiz büyük bir amaç var mı?

Yoksa yalnızca günü kurtarmaya mı çalışıyoruz?

Unutmayalım:

İnsan rahat bir evde yaşayabilir ama düşüncesi rahatlığa teslim olmamalıdır.

Bir millet zenginleşebilir ama mücadele ahlakını kaybetmemelidir.

Bir kurum büyüyebilir ama kendisini yenilemekten vazgeçmemelidir.

Bir genç bütün imkânlara sahip olabilir ama hayatına anlam verecek bir amaçtan mahrum kalmamalıdır.

Çünkü konfor, insanın dinleneceği bir yer olabilir; fakat hayatının nihai hedefi olmamalıdır.

Bize yalnızca rahat yaşayan insanlar değil, doğru düşünen, güçlü karakter sahibi, üreten ve gerektiğinde sorumluluk üstlenen insanlar gerekiyor.

Bize yalnızca geçmişin kahramanlarını anlatan nesiller değil, geleceğin eserlerini ortaya koyan nesiller gerekiyor.

Bize yalnızca miras tüketen çocuklar değil, aldıkları mirası daha ileri taşıyan evlatlar gerekiyor.

Ve bize yalnızca birbirini alkışlayan insanlar değil, birbirini geliştiren düşünceler gerekiyor.

Çünkü insanın büyüklüğü ne kadar rahat yaşadığıyla değil, hayatına ne kadar anlam kattığıyla ölçülür.

Bugün çocuklarımıza bırakacağımız en büyük vasiyet şu olmalıdır: Evladım, sana kolay bir hayat vaat etmiyorum. Ama sana dürüstlüğü, çalışmayı, düşünmeyi, mücadele etmeyi ve yeniden ayağa kalkmayı öğretebilirsem, sana dünyadaki en büyük servetlerden birini bırakmış olurum. Ve unutmayalım: Zor zamanlar kendiliğinden büyük insan yetiştirmez. Zor zamanlarda sorumluluk almaya cesaret eden insanlar büyür.

Bir milletin geleceğini, konfor alanına çekilenler değil; bilgiyle, vicdanla ve cesaretle yeni yollar açanlar inşa eder.